Bài toán không cho chọn một nửa
Bài toán không cho chọn một nửa
Năm lớp 10, đội tụi mình tham gia Sustainable & Startup Ideas Competition ở Quận 2, một cuộc thi nằm trong chương trình Vietnam Changemakers Hackathon 2024. Sân này dành cho những đội thích giải quyết một vấn đề xã hội thật bằng một ý tưởng kinh doanh, miễn là ý tưởng đó gắn với một tác động có thật lên cộng đồng.
Đề tụi mình nhận được xoay quanh tính bền vững: nghĩ ra một giải pháp giúp môi trường, rồi gắn nó vào một mô hình kinh doanh có thể tự nuôi mình. Nghe thì gọn. Cái khó nằm đúng ở chữ "rồi" đó.
Một ý tưởng đẹp cho môi trường mà không có cách tự trang trải thì đi được vài bước là dừng. Một mô hình hái ra tiền mà chẳng giúp gì cho môi trường thì lạc mất lý do nó tồn tại. Phải đáp xuống đúng cái khe hẹp giữa hai bên. Mà tụi mình mất kha khá thời gian mới hiểu cái khe đó hẹp tới mức nào.
Cái khó thật ra không nằm ở chỗ thiếu ý tưởng. Nó nằm ở chỗ đề bài không cho phép tụi mình chọn một nửa. Ở trường, một bài toán thường có một thứ để tối ưu: tìm số lớn nhất, đáp án đúng nhất, cách nhanh nhất. Đây thì khác. Đẩy mạnh phía môi trường lên thì mô hình kinh doanh lung lay. Siết cho mô hình có lời thì phần giúp môi trường teo lại. Hai phía cứ kéo nhau, và tụi mình không được buông phía nào. Lần đầu tụi mình phải giữ hai thứ đối nghịch trong đầu cùng một lúc, và tìm một điểm mà cả hai cùng đứng được, thay vì hi sinh cái này cho cái kia.
Tụi mình không dám nói mình đã tìm ra một ý tưởng hoàn hảo. Chưa, còn xa. Nhưng cái ở lại với cả đội sau cuộc thi đó không phải một giải pháp, mà là một kiểu bài toán. Loại bài toán mà ngoài đời đầy rẫy, còn trong sách thì hiếm: bài toán có hai mục tiêu đúng đắn cùng lúc, mà đẩy cái này lên là kéo cái kia xuống.
Sau này tụi mình gặp lại đúng kiểu căng thẳng đó ở những chỗ chẳng liên quan gì tới một cuộc thi. Một làng nghề muốn giữ cách làm cũ nhưng cũng cần sống được bằng nghề. Một giải pháp công nghệ tốt nhưng phải có người trả tiền cho nó thì mới đi xa. Lần nào cũng là câu hỏi đó: làm sao để không phải chọn một và bỏ cái kia. Cuộc thi năm lớp 10 là lần đầu tụi mình học cách ngồi yên trong sự khó chịu của một bài toán như vậy, thay vì vội cắt nó cho gọn.
Discover Your Potential
Khám phá tiềm năng của bạn
English
Whether you see yourself, in time, as a builder, a scientist, an organiser, an engineer, a doctor, a writer, a team leader, someone who can make a hard idea clear to the person beside you, or simply someone who wants to do something good for the people around you, there is room for you here, and more than one way to start.
Tell us what you want to work on. We'll give you a place to think it through, a hand to build it with, and a way to turn it into something real.
Tiếng Việt
Dù bạn thấy mình trong tương lai là một người làm sản phẩm, một nhà khoa học, một người tổ chức, một kỹ sư, một bác sĩ, một người viết, một người dẫn đội, một người có thể làm một ý tưởng khó trở nên rõ ràng với người bên cạnh, hay chỉ là một người muốn làm điều gì đó tốt cho những người quanh mình, ở đây có chỗ cho bạn, và có hơn một cách để bắt đầu.
Hãy chia sẻ với chúng tôi điều bạn muốn làm. Chúng tôi sẽ cho bạn một chỗ để nghĩ cho thấu, một người cùng bắt tay vào làm, và cách để biến nó thành thứ có thật.