Cái làng gốm theo chúng tôi về
Cái làng gốm theo chúng tôi về
Năm ngoái nhóm tụi tôi lên Đắk Lắk. Bốn ngày ba đêm. Tụi tôi khám sức khỏe cho học sinh, tặng sách cho một thư viện, ghé một nông trại, và đi xem mấy làng nghề của người địa phương. Nhiều thứ để nhớ. Nhưng cái theo cả nhóm về tận nhà, và ở lại lâu nhất, là một làng gốm.
Ở đó tôi ngồi nói chuyện khá lâu với cô chủ cơ sở gốm. Cô kể về nghề, về cách làm gốm truyền thống, về văn hóa đằng sau từng món, và cả những cái khó. Cái khó lớn nhất, hóa ra, không phải chuyện làm gốm. Là chuyện không còn mấy người trẻ ở lại làm. Người trẻ đi thành phố, hoặc đổi nghề khác có thu nhập tốt hơn. Còn làng thì muốn giữ nguyên cách làm cũ, giữ nguyên cái nếp đã có từ lâu.
Tôi hiểu vì sao làng muốn giữ. Cái nếp đó là bản sắc, mất là mất luôn. Nhưng ngồi đó tôi cứ tự hỏi một câu mà tới giờ vẫn chưa bỏ được: nếu đem công nghệ bây giờ vào để làm hiệu suất cao hơn, mà vẫn giữ được cái hồn, cái bản sắc của gốm truyền thống, thì sao? Hai cái đó có thật sự loại trừ nhau không, hay chỉ là chưa ai tìm ra cách cho chúng đi cùng nhau?
Rồi còn một chuyện nữa tôi nghĩ mãi. Gốm làm ra rồi bán cho ai. Nếu sản phẩm chỉ quanh quẩn trong vùng thì thu nhập cũng quanh quẩn theo. Nhưng nếu đưa được nó đi xa hơn, ra cả nước, thậm chí ra nước ngoài, thì tiền sẽ chảy ngược về làng. Có thu nhập tốt thì mới giữ được người. Giữ được người trẻ thì nghề mới có người nối. Mà người trẻ ở lại, biết đâu họ lại thổi vào gốm một góc nhìn mới, làm ra những món vừa hiện đại vừa mang cái lửa riêng của làng. Cái vòng đó, nếu chạy được, nó tự nuôi nó.
Tôi nói thẳng là tụi tôi chưa làm được gì cho làng gốm đó cả. Tôi mới chỉ ngồi nghe, rồi mang một đống câu hỏi về. Mà mang về rồi thì cả nhóm cùng mắc vào.
Tại sao gốm của làng chưa đi xa được? Nó nghẽn ở khâu nào, ở chính sản phẩm, ở giá, hay ở chỗ không ai biết tới nó? Có cách nào nối những món gốm này với giới kiến trúc sư và nhà thiết kế không, để cái nét nghề thủ công ấy đi vào từng công trình, từng dự án, thay vì nằm chờ khách lẻ? Một viên gạch gốm, một mảng tường, một món trang trí mang hồn của làng, đặt đúng vào một không gian được thiết kế, liệu có phải là một con đường ra không? Rồi truyền thông thì sao, một làng nghề ở Đắk Lắk làm cách nào để một nhà thiết kế ở Sài Gòn, hay một khách hàng ở nước khác, nhìn thấy nó? Và bài toán khó nhất vẫn ở đó: làm sao để chi phí và lợi nhuận cân được, để người làm gốm sống được bằng nghề, chứ không phải gồng gánh nó vì thương. Có cách nào nâng được sản lượng mà không đánh mất cái làm bằng tay không?
Tụi tôi chưa trả lời được câu nào cho ra hồn. Nhưng đó đúng là loại bài toán tụi tôi muốn tập giải: không gọn gàng như đề thi, vướng vào con người, vào văn hóa, vào tiền, vào chuyện ai ở lại và ai đi. Muốn giải nó, phải chịu ngồi xuống nghe người trong cuộc nói trước đã.
Cô chủ cơ sở gốm chắc không biết cuộc nói chuyện hôm đó theo tụi tôi về xa đến vậy.
Cái làng gốm cứ theo tôi về (Vietnamese Version)
Năm ngoái tôi theo nhóm lên Đắk Lắk. Tụi tôi khám sức khỏe cho học sinh, tặng sách cho thư viện, ghé một nông trại, và đi xem mấy làng nghề của người địa phương. Nhiều thứ để nhớ. Nhưng cái theo tôi về tận nhà, và ở lại lâu nhất, là một làng gốm.
Tôi có dịp ngồi nói chuyện khá lâu với cô chủ cơ sở gốm ở đó. Cô kể về nghề, về cách làm gốm truyền thống, về văn hóa đằng sau từng món, và cả những cái khó. Cái khó lớn nhất, hóa ra, không phải chuyện làm gốm. Là chuyện không còn mấy người trẻ ở lại làm. Người trẻ đi thành phố, hoặc đổi nghề khác có thu nhập tốt hơn. Còn làng thì muốn giữ nguyên cách làm cũ, giữ nguyên cái nếp đã có từ lâu.
Tôi hiểu vì sao làng muốn giữ. Cái nếp đó là bản sắc, mất là mất luôn. Nhưng ngồi đó tôi cứ tự hỏi một câu mà tới giờ tôi vẫn chưa bỏ được: nếu đem công nghệ bây giờ vào để làm hiệu suất cao hơn, mà vẫn giữ được cái hồn, cái bản sắc của gốm truyền thống, thì sao? Hai cái đó có thật sự loại trừ nhau không, hay chỉ là chưa ai tìm ra cách cho chúng đi cùng nhau?
Rồi còn một chuyện nữa tôi nghĩ mãi. Gốm làm ra rồi bán cho ai. Nếu sản phẩm chỉ quanh quẩn trong vùng thì thu nhập cũng quanh quẩn theo. Nhưng nếu đưa được nó đi xa hơn, ra cả nước, thậm chí ra nước ngoài, thì tiền sẽ chảy ngược về làng. Có thu nhập tốt thì mới giữ được người. Giữ được người trẻ thì nghề mới có người nối. Mà người trẻ ở lại, biết đâu họ lại thổi vào gốm một góc nhìn mới, làm ra những món vừa hiện đại vừa mang cái lửa riêng của làng. Cái vòng đó, nếu chạy được, nó tự nuôi nó.
Tôi nói thẳng là tôi chưa làm được gì cho làng gốm đó cả. Tôi mới chỉ ngồi nghe, rồi mang một đống câu hỏi về. Nhưng tôi nghĩ chuyến đi đó dạy tôi một điều mà ngồi trong lớp không học được: một bài toán thật ngoài đời không gọn gàng như đề thi. Nó vướng vào con người, vào văn hóa, vào tiền, vào chuyện ai sẽ ở lại và ai sẽ đi. Muốn giải nó, phải chịu ngồi xuống nghe người trong cuộc nói trước đã.
Cô chủ cơ sở gốm chắc không biết cuộc nói chuyện hôm đó theo tôi về xa đến vậy.
Discover Your Potential
Khám phá tiềm năng của bạn
English
Whether you see yourself, in time, as a builder, a scientist, an organiser, an engineer, a doctor, a writer, a team leader, someone who can make a hard idea clear to the person beside you, or simply someone who wants to do something good for the people around you, there is room for you here, and more than one way to start.
Tell us what you want to work on. We'll give you a place to think it through, a hand to build it with, and a way to turn it into something real.
Tiếng Việt
Dù bạn thấy mình trong tương lai là một người làm sản phẩm, một nhà khoa học, một người tổ chức, một kỹ sư, một bác sĩ, một người viết, một người dẫn đội, một người có thể làm một ý tưởng khó trở nên rõ ràng với người bên cạnh, hay chỉ là một người muốn làm điều gì đó tốt cho những người quanh mình, ở đây có chỗ cho bạn, và có hơn một cách để bắt đầu.
Hãy chia sẻ với chúng tôi điều bạn muốn làm. Chúng tôi sẽ cho bạn một chỗ để nghĩ cho thấu, một người cùng bắt tay vào làm, và cách để biến nó thành thứ có thật.